نقد ذیل را فرامرز عامل بردبار عکاس پیشکسوت و دبیر سرویس عکس روزنامه قدس، بر نمایشگاه عکس "جایی دورتر" نگاشته است. عنوان این نقد "امید در همین نزدیکی ها" است.

در اکثر نمایشگاه های عکسی که طی چند سال اخیر برگزار شده، بحث کمیت و کیفیت (به لحاظ موضوعی) برای عکاسان به موازات هم قرار گرفته بود و این مساله به ناگاه باعث می شد که بحث کمیت به لحاظ افزایش عکس ها باعث تخریب کیفیت شود، به این معنا که توازنی بین این دو به وجود نمی آمد و در اکثر نمایشگاه ها به راحتی می شد تعداد قابل توجهی از عکس ها را کنار گذاشته و به تعداد محدودی عکس خوب رسید. اما این که عکاس برای بهبود کیفیت و ارائه عکس های صرفا خوب برای نمایشگاه تلاش کند امری است کاملاً محسوس، که  از جمله در نمایشگاه عکس «جایی دورتر» آنرا دیدم.

مبالغه نمیکنم که بگویم اگر به این نمایشگاه وارد می شدم و فقط به عکس اول نمایشگاه که عکسی کشیده ( به قول سینمایی ها اسکوپ و در عکاسی با عنوان پانورامیک ) برخورد می کردم و دیگر هیچ عکسی نمی دیدم، از آمدنم به نمایشگاه راضی بودم؛ عکس تعداد زیادی درخت سرو را در پسزمینه نشان می دهد که انتخاب کادر اسکوپ گستردگی، پهناوری و کثرت درختان را بیشتر القا می کند، اما این درختان با باندی زرد رنگ که بر روی آن کلمه خطر تکرار شده است، محصور شده اند، عکس از پایین کادر با باندی خاکستری شروع و با نزدیک شدن درختان رنگ های گرمتری را به خود می گیرد، وجود گودالی سراسری قبل از درختان خود مفهومی خاص به عکس داده است، و در آخر با خط زرد رنگ که همان نوار احتیاط است احساس می شود از هجوم درختان به سمت ما جلوگیری میشود،نقطه قوت این عکس هنگامی مشخص تر می شود که با تمام موانع بصری موجود در عکس باز هم چشم بیننده را به رسیدن به گستره سبز درختان در پسزمینه هدایت می کند. وجود نیمکت خالی در جلوی درختان و بعد از نوار احتیاط و تکرار درختان در دو طرف نیمکت مشخصا اصرار بیشتر در بیان مفهوم بوده است.
این که این عکس در چه شاخه ای قرار می گیرد، اینکه آیا یک عکس محیط زیستی است یا خلاقه، خود جای نقد دیگری دارد.
اصولاً با شاخه بندی در عکاسی موافقم و به عنوان یک عکاس نیزعمده فعالیتم در این رشته، بیشتر در یک شاخه از شاخه های متعدد عکاسی بوده است. به عقیده من، مهم تر از شاخه بندی در این رشته، تاثیر گذاری عکس بر مخاطب در اولویت اول قرار دارد، خواه عکاسی اجتماعی باشد، یا خبری، یا طبیعت، یا خلاقه و ...
هنگامی که به عکس های طبیعت «آنسل آدامز» نگاه می کنم، به همان اندازه از این عکس ها لذت می برم که با نگاه کردن به عکس های مطبوعاتی «سالگادو»، یا  وقتی که عکس های خبری فوق العاده «جیمز نچوی» را در واقعه 11 سپتامبر مشاهده می کنم، به همان نسبت متاثر می شوم که با دیدن عکسهای پرتره «اودون»این اتفاق برایم می افتد.
عنوان نمایشگاه، «جایی دورتر» است که باعث می شود بیننده در مشاهده عکس ها گاهی به گذشته و گاهی به آینده فکر کند و در این زمان ها قرار گیرد و جالب این جاست در نهایت این دوری گذشته و دوری آینده به زمان حال می رسیم که هر انسانی ناخودگاه درگیر آن است.
حال به چند عکس نمایشگاه نظر افکنیم:

1-    عکس با کادرعمودی مشاهده می شود؛ پارچه ای قرمز با گل های فراوان جلوی درختی قرار گرفته و مانع دیدن درخت می شود و بیننده فقط  تنه درخت را مشاهده می کند. آیا در پس پرده با درختی سبز و یا درختی که سال هاست خشک شده برخورد می کنیم؟  این سوالی است که هر بیننده برای خود  پاسخی دارد.  آیا برگ های زرد پای درخت از خزانی نشان دارد؟ گل های پارچه در زمینه ای قرمز رمز گشایی هایی دارد که در نهایت هرچند اگر آن سوی پرده برای مخاطب سوال باشد - که همان آینده است -  ولی در نهایت او ناگزیر است حال را ببیند و گذشته ای که مانع از دیدن درختی شده که بعید است سبز باشد و ما مجبور به دیدن گلهایی در زمینه قرمز باشیم و در نهایت آینده ای تیره! و درختی با گلهای فراوان و آسمانی قرمز!

2-    باز هم عکسی با کادر عمودی؛
این بار پارچه ای قدیمی، رنگ و رو رفته و مندرس جلوگیری از دیدن تنه درختانی می کند که شاخ و برگهای سبز و شاداب آن در بالای عکس دیده می شوند؛ آیا در پس این پارچه مندرس کوچه باغی است خاطره انگیز؟ و یا در باغی است که به روی ما گشوده شده است ؟ هرچه هست در این عکس امید به آینده برای ما بیشتر اهمیت پیدا می کند، هرچند که زمان حال با خط هایی روی پارچه نشان از خدشه دار بودن فراوان دارد و رنگ زرد و بی روح حاکم در پیش زمینه حکایت از عدم شادابی و یاسی است که از گذشته به وجود آمده و باز هم تردیدی را رقم زده است.

3-    عکس عمودی دیگر؛
این بار درختی سبز را در کنار آسمان آبی در پس دیواری زرد رنگ مشاهده می کنیم، با این تفاوت که تنه درخت با سایه درختی که ما نمی بینیم کامل شده است: «آشتی بین گذشته و آینده» امیدواری در زمان حال را برای آینده ای روشن به وجود آورده است هرچند که در گذشته دیواری بی روح باعث عدم دیدن آینده شده است ولی در تصور«آینده ای روشن» تاثیری نداشته است.
این سه عکس در کنار هم می تواند خود به سه زمان  گذشته، حال ، آینده تقسیم شود که در نهایت مخاطب را به ادامه زندگی امیدوار می سازد. از نگاه دیگر می توان این سه عکس را به عنوان سه گانه ای از تلاش عاشق برای رسیدن به معشوق دانست که امید به رسیدن را در هر مرحله بیشتر می کند که؛ عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکلها ... و در آخرین عکس یکی شدن عاشق و معشوق را شاهد هستیم.
استفاده مناسب و به جا از درخت در حداقل 10 عکس نمایشگاه بدون هیچ گونه تکرار آزار دهنده در انتقال مفاهیم از دیگر نقاط قوت این نمایشگاه می باشد.

4-    عکس دیگری در نمایشگاه مشاهده می شود که از نگاه من جزو بهترین های نمایشگاه است: تصویر با مجموعه ای از خطوط ونقاط، ترکیبی زیبا به روی ما گشوده است.

عکس از دو نقطه و مجموعه ای از خطوط تشکیل شده است، خانه ای در سمت چپ بالای کادر و حیوانی در امتداد خانه در منتهی الیه راست کادر؛
اگر کادر افقی را به شش قسمت مساوی تقسیم کنیم دو نقطه ی خانه و حیوان در نقاط طلایی تصویر و در یک ششم بالای کادر قرار می گیرند، مابقی کادر فضایی است خاکستری که تشکیل شده از مجموعه ای خطوط منحنی که گاهی چشم را به سمت حیوان و گاه به سمت خانه هدایت می کنند.
جالب توجه این است که اگر این کادر افقی را به صورت عمودی هم تقسیم کنیم یک ششم خطوط ما را به سمت خانه هدایت کرده و مابقی منحنی ها ما را به سمت حیوان هدایت می کند. با این وجود دو خطی که ما را به سمت خانه هدایت می کند در مجموع به دلیل انحنای ویژه ای که از لحاظ بصری دارد (S  بر عکس) باعث بوجود آمدن قدرت بیشتر در هدایت چشم به سوی خانه می شود و در آخر، این خط تیره ی مستقیم است که چشم را از خانه به سمت حیوان هدایت می کند. تمام این توضیحات به این دلیل است که یادآور شوم که ما با یک عکس کاملا کلاسیک روبرو هستیم، حال آیا این عکس با اجرای تمام این بیان های بصری توانسته است کمکی به مفهوم نماید؟ و به عبارتی دیگر در مسیر بیان مفهوم حرکت کرده است یا خیر؟ پاسخ مثبت است.
آن چه در عکس مشاهده می شود سفر و رفتن است، حرکت است؛ اما این حرکت به دو سو انجام می گیرد، یکی راهی که به بیراهه است و به سمت تمایلات حیوانی و خروج از کادر، و راهی دیگر که ما را به سرمنزل مقصود می رساند.
وجود خطوط متعدد و تداخل خطوط در سمت راست مشوش بودن مسیر را تداعی می کند و ذات دو خط سمت چپ که به سمت خانه هدایت می شود، خود ریشه در عشقی نهفته دارد، چرا که دو خط در کنار هم در مبانی بصری نشانگر رسیدن و یکی شدن در بی نهایت است و خانه نقطه ای است برای یکی شدن.
با این همه راهی مستقیم برای رسیدن به منزل از سمت راست کادر که همان نقطه سیاه (حیوان) می باشد، وجود دارد و بالعکس راهی از سمت خانه به سوی نقطه ی سیاه. در مجموع نواری روشن در بالای خط افق و میان خانه و حیوان نشان از وجود «رحمت» در سراسر این راه و بیراهه هاست.

به عقیده من بعضی از تصاویر نمایشگاه را نمی توان در جایگاه عکس نقد نمود چرا که دستکاری بیش از اندازه باعث شده است که آن را بیشتر یک تصویر سازی بدانم تا یک عکس، از جمله تصویر چوب کبریت ها ی نیمه سوخته و یا زنی با چادر سفید که در پیچ کوچه ای قدیمی گم می شود.
کلام آخر، جایی دورتر ترفندی است از سوی عکاس برای جستجوی «امید» در همین نزدیکی ها...